ممسنی در غرب شیراز قرار گرفته و آب و هوای آن در شمال نسبتاً سرد و در جنوب گرم است. در کتابهای تاریخی قدیمی، ممسنی با نام «شولستان» برگرفته از «شول»، که نام یکی از قبیلههای لر است، ذکر شدهاست. نورآباد مَمَسَنی و در شمال غربی استان واقع شدهاست. این شهرستان با استان های كهگلويه و بويراحمد و بوشهر همسایه است. شهرستان در گذشته فقط دارای یک شهر به نام مالکی(فهلیان کنونی) بوده است. که فقط با این نام(مالکی) خوانده میشده و با گسترش شهرستان طی 30 سال گذشته به نورآباد ممسنی تغییر یافته است و شهرت گرفته است. این شهرستان دارای تنوع آب و هوایی زیادی است به طوری که ارتفاعات شمالغربی این شهرستان دارای آب و هوایی بسیار سردو خود شهر نورآباد دارای آب و هوای معتدل و ماهور ميلاتي هم که در سمت جنوب غرب ممسنی قرار دارد تا فاصله 40 کیلومتری خلیج فارس میرسد و آب و هوای بیابانی دارد. «بهشت گمشده» (منطقه خوش آب و هوای بوان آن نیز معروف میباشد که دارای سرسبزی خاص خود وهوای خنک در تابستان است. جالب اینکه فاصله بوان تا نور آباد حدود ده کیلومتر است و خود نور آباد از شهرهای معتدل میباشد. واژه «ممسنی» از طایفهای به نام «محمد حسنی» گرفته شدهاست. این شهرستان دارای پنج طایفه به نامهای رستم و جاوید و بکش و دشمنزیاری و ماهور میلاتی میباشد. برخی از طوایف این شهر به قرار زیر است :
|
کاکا رحیمی |
اولاد گنجی |
اولاد مبی |
|
اولاد تریتاجی |
اولاد کا جهان احمد |
اولاد گوهرگانی |
|
اولاد میر حسینی |
اولاد کل اله داد |
اولاد کرانی (ساکن دوراهی) |
گردشگری
شهرستان ممسنی دارای مناطق گردشگری و تاریخی فراوانی از جمله: منطقه زیبا و خوش آب و هوای بوان، نقش تاریخی سراب بهرام، امامزاده شیرمرد، آبشار تنگسار، چشمه دیمه میلددخمه دائو دختر، برج میل اژدها، رودخانه سرابسیاه و... است.کتیبه ها و ته ستونهای فراوانی در ممسنی وجود دارد. اخیرا نیز در این شهرستان بازمانده ی چهارمین شهر هخامنشی با نام لیدوما یافت شده است. همچنین این شهرستان دارای قدیمی ترین میل ایران است که مربوط به دوران ساسانی می باشد و میل تنگ اژدها نام دارد.در ضمن نقش سراب بهرام این شهرستان که از شاهکارهای شاپور اول است نیز جزء آثار باستانی به ثبت رسیده است. نقش باستانی کورنگون که قدیمی ترین نقش باستانی ایران می باشد نیز از آثار تاریخی این شهرستان باستانی است.همچنین در شمال غربی نورآباد به فاصله تقریبا ۲۵ کیلومتری منطقهای به اسم تنگلله وجود دارد که به علت ناشناخته ماندن کمتر به آن توجه شده است. این منطقه با آب و هوای سرد در زمستان و معتدل در تابستان از طبیعت بسیار زیبایی برخوردار است. در این منطقه روستاهای پل مورد، مهرنجان، جویجان، میدان، علیشاهی، تنگسای، جوزار(بکش، جاوید)و نیز آبادیهای دیگری قرار دارند.این منطقه دارای بهار طولانی و زیبا است. در بالا و پایین روستاها مناظری بسیار زیبا مانند آبشارهای مرتفع وجود دارد. برای رفتن به این مناطق باید پس از روستا، از میان درختان و باغهای انار و انگور مقداری پیادهروی کرد.
روستاها
| منگودرز شامل روستاهای ستلون،تل کوشک،تل افغانی،تل اسپید |
| شهرک منگودرز |
| فهلیان |
| کوپن |
| گوراب |
| باقری |
| شیراسپاری |
| جونگان |
| سراب بهرام |
| رازیانه کاری |
| شاه داود |
| دهک |
| قلعه کهنه |
| سرنجلک |
| میرزامحمدی |
| سرن آباد (سرنوا) |
| ده گپ |
| بابامیدان |
| شوسینی |
| میرخیراله |
| شاهجهان احمد |
| عبدالهی(علیاوسفلی)مشهور به اودلی |
| جعفرآباد |
| کراشوب |
| دولت آباد |
| عالیوند |
| باجگاه(قلعه بجی) |
| جنجان |
|
دهنو سادات(بخش رستم)*کرم اباد |
|
حسین آباد |
|
بردنگان از ۸ روستای: آب مروارید، نرمون، چمگز، میانه، کوشه، نارنجان(جاهای دیدنی زیادی دارد)، پیردان، باطون، گردنتل و سعادت آباد. |
|
زیردو از 7 روستای شیخی، تل کهنه، دوکناران، بخس، میانه، نسه و برآفتاب تشکیل شده است. این دهستان از مناطق خوش آب وهوا بوده و دارای مکانهای گردشگری متعددی چون سرچشمه ها و همچنین دارای مناطق تاریخی چون کره پهلوان و تپه تل کهنه می باشد |
|
روستاهای تنگ لله به ترتیب : |
|
آب پخشان(شامل سه روستای آب پخشان، گوراب و گاوپیازی) |
|
اسلام آباد |
|
برآفتاب(شیخ محمد) |
|
بابا پیری |
|
شیرین |
|
نارک(narak) |
|
چم زیتون(cham zaitun) |
|
دره گرم(darreh garm) |
|
زیرزرد(zirzard) |
|
پل مورد( دارای آثاری از دوره صفویه و چشمه آب مصفی و باغهای انجیر) |
|
رودکی(که به غلط روبهکی ثبت شده) |
|
مهرنجان |
|
جویجان |
|
جوزار |
|
مال حاجی |
|
دیر میر |
|
ده شیخ |
|
خرنگان |
|
رجالو |
|
گراب(garrab) |
|
آب بلوط |
مردم شناسی
شهرستان ممسنی دارای بافت سنتی و طایفهای است. طایفههای بکش، جاوید، رستم، دشمن زیاری و ماهور میلاتی از آن جملهاند.مردم این ناحیه از قدیم به تفنگ و اسب علاقه مند بودهاند. گویش محلی این منطقه لری است که البته باید توجه داشت که این گویش با گویش لری لرستان تفاوت فاحشی دارد.لری ممسنی شباهت بسیار بسیار زیادی با گویش لری بویر احمدی و بختیاری دارد. کشاورزی در این شهرستان بسیار پر رونق میباشد و از آب رودخانه فهلیان اکثر زمینهای خود را مشروب میکنند اکثر اوقات گندم و برنج میکارند. این شهر دارای زمینهای فراوان فاریاب میباشد. شهر مصیری یکی از شهرهای این شهرستان میباشد که در راه شیراز به اهواز واقع میباشد. این شهر درزمانهای قدیم به صورت ارباب ورعیتی اداره میشده که کدخدای آن مرحوم مشهدی علیمحمدابن جهان احمد در زمان خود زبان زد خاص وعام بوده که نام وی در اسناد وکتب تاریخی مربوطه ثبت شدهاست که از آن جمله میتوان ازقرارداد بین خوانین و کدخدایان ممسنی با حاج معین التجار بوشهری یاد نمود.
مصیری
مصیری شهری است در استان فارس در جنوب ایران و مرکز شهرستان رستم است که در 18 کیلومتری شمال شهر نورآباد بر سر جاده اصلی شیراز - اهواز قرار دارد
کورانگون نقش برجسته ای از دوران ایلامیان در منطقهی منگودرز فارس در شهرستان نورآبادممسنی است و دیرینگی آن به ۳۵۰۰ سال پیش باز می گردد.نقش برجسته کورانگون(سه تلون) نمایش نیایش آب و نیایش مذهبی در ایران است و در حدود یک کیلومتری روستای منگودرز و شهر باستانی لیدوما و در دل صخره بزرگی به نام تل نوقاره خونه قرار دارد. در این نقش برجسته یکی از پادشاهان ایلامی بر تختی که ماری بر آن چنبره زده و نیایش کنندگانی در اطراف آن وجود دارند و ماهیهایی که در آب در حال شنا کردن هستند دیده میشود.
لیدوما
لیدوما نام یکی از شهر هایی است که در نوشته های هخامنشی از آن نام برده شده است و در راه شاهی بین تخت جمشید و شوش قرار داشته است. در گلنوشتههای تخت جمشید از ۲۶ شهر میان تخت جمشید تا شوش نام برده شده است.بر اساس کاوشهای باستان شناسی که در سال ۱۳۸۵ توسط یک گروه باستان شناسی به سرپرستی علیرضا عسگری از ايران و پروفسور دانیل پاتس از دانشگاه سیدنی انجام شد محل شهر لیدوما در در منطقهی فهلیان فارس در شهرستان نورآباد ممسنی در مجاورت روستای جنجان، در زیر تپه ای که در گفتار محلی از آن به قلعه کلی یاد می کنند، کشف شد.این بنا از نظر ابعاد ساختمانی چهارمین بنای بزرگ هخامنشی پس از بناهای شوش ، پاسارگاد و تخت جمشید (پارسه) است. این شهر که در کتیبه های تخت جمشید (پارسه) با عنوان لیدوما از آن نام برده شده یکی از بناهای مهم حکومتی زمان هخامنشیان به شمار می رود.در لیدوما بقایای یک کاخ کوچک هخامنشی یافت شده که کاخ جنجان نام گرفته است.
لیدوما در نوشته های هخامنشی
در منابع نوشتاری دوره هخامنشی، به وجود جشنهای بسیار و برگزاری آنها در مکانهای مختلف اشاره شده و وجود چنین مکانهایی در فارس در گلنوشتههای تخت جمشید تایید شده است؛ مانند آنچه هالوک درباره گوبریاس، از سرشناسانی که داریوش را در رسیدن به قدرت یاری کرد، که جیره غذایی خود را در دو مکان بسیتمه و لیدوما دریافت میکرد، مطرح کرده است.
لیدوما در مسیر راه شاهی
وجود ظرفهای ارزشمند سنگی در این محوطه که با بهترین ظرفهای خزانهی تخت جمشید برابری میکنند. بهنظر باستانشناسانی مانند پروفسور ارنست امیل هرتسفلد از دانشگاه شیکاگو و اشتاین، این محوطه یکی از پایگاههای راه شاهی در مسیر تخت جمشید به شوش بوده است. با این حال، با توجه به شواهد باستانشناسی بهدست آمده از این محوطه بهنظر میرسد، این مکان، محل نگهداری یا مرکز توزیع مواد غذایی در مناطق اطراف بوده است که نمایندگان پادشاه و ناظران بر توزیع محصولات در این مکان از ظرفهای ارزشمند و ظریف استفاده میکردند و دخل و خرج بخشی از مواد مورد استفاده از یکی از همین طرق تامین، ثبت و ضبط میشده است.